Kiến thức
Đeo máy trợ thính có làm điếc nặng hơn? Chuyên gia giải đáp
Chào bạn, tôi là Tiến sĩ Hà – Chuyên gia thính học tại Trợ Thính Newlife. Trong suốt nhiều năm làm nghề, tiếp xúc với hàng ngàn bệnh nhân từ người cao tuổi suy giảm thính lực đến các bậc phụ huynh có con nhỏ cần can thiệp thính giác, tôi nhận được một câu hỏi lặp đi lặp lại rất nhiều lần:
“Bác sĩ/Cô Hà ơi, tôi nghe người ta bảo đeo máy trợ thính nhiều thì tai sẽ lười đi, sau này tháo ra là điếc hẳn, có đúng không?”
Tâm lý lo sợ này vô cùng dễ hiểu. Khi quyết định sử dụng một thiết bị y tế tác động trực tiếp lên cơ thể, chúng ta luôn mong muốn nó mang lại sự hỗ trợ tốt nhất chứ không phải làm tình trạng tồi tệ hơn.
Bài viết này được tôi tổng hợp dựa trên nền tảng khoa học thính học và kinh nghiệm thực tế, nhằm giúp bạn hiểu rõ bản chất của việc đeo máy trợ thính, từ đó có quyết định đúng đắn cho sức khỏe đôi tai của mình và người thân.
Đeo máy trợ thính có làm tai điếc nặng hơn không?
Câu trả lời ngắn gọn là: KHÔNG. Nếu máy trợ thính được chỉ định, đo khám và hiệu chỉnh đúng với tình trạng thính lực của bạn bởi chuyên gia, nó hoàn toàn không gây suy giảm thính lực. Ngược lại, máy trợ thính giúp:
- Kích thích tế bào lông trong ốc tai và dây thần kinh thính giác, duy trì khả năng nhận biết âm thanh.
- Cải thiện độ nhạy bén của não bộ với ngôn ngữ.
- Hỗ trợ phục hồi chức năng giao tiếp.
Tai chỉ có nguy cơ điếc nặng hơn khi: Bạn tự ý mua các bộ khuếch đại âm thanh trôi nổi trên mạng (không qua đo khám thính lực) và mở âm lượng quá to trong thời gian dài, gây tổn thương âm học.
Tại sao có lời đồn: “Đeo máy trợ thính làm điếc nặng hơn?”
Mặc dù khoa học đã chứng minh máy trợ thính an toàn, nhưng tại sao rất nhiều người sử dụng lại có cảm giác tai mình “tệ đi” sau một thời gian đeo máy? Dưới đây là 3 lời giải thích dưới góc độ chuyên môn:
Hiệu ứng “Tương phản âm thanh” (Auditory Contrast)
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Hãy tưởng tượng bạn đang ở trong một căn phòng tối rất lâu, khi bước ra ngoài nắng, bạn sẽ thấy chói mắt. Ngược lại, khi đang ở ngoài sáng bước vào phòng tối, bạn sẽ thấy tối đen như mực và không nhìn thấy gì, dù trước đó bạn vẫn nhìn lờ mờ được trong căn phòng đó.
Thính giác cũng vậy. Khi bạn đeo máy trợ thính, não bộ dần quen với việc nghe mọi âm thanh rõ ràng, sắc nét (tiếng chim hót, tiếng lá rơi, tiếng nói chuyện rành rọt). Đến cuối ngày khi bạn tháo máy ra để đi ngủ, sự sụt giảm âm thanh đột ngột khiến não bộ chưa kịp thích nghi. Bạn cảm thấy môi trường xung quanh quá tĩnh lặng và lầm tưởng rằng tai mình đã điếc nặng hơn. Thực chất, thính lực của bạn không hề giảm, chỉ là não bộ đang so sánh giữa việc “có máy” và “không có máy”.
Tiến trình lão hóa tự nhiên của cơ thể
Giảm thính lực ở người cao tuổi (Presbycusis) là một quá trình lão hóa tự nhiên của các tế bào lông non trong ốc tai. Máy trợ thính là thiết bị hỗ trợ phục hồi chức năng nghe, giúp bạn giao tiếp tốt hơn ở hiện tại, chứ không phải là phương thuốc cải lão hoàn đồng có thể ngăn chặn quá trình lão hóa của cơ thể.
Theo thời gian (sau 3-5 năm), thính lực tự nhiên của người lớn tuổi vẫn có thể suy giảm dần do tuổi tác, bệnh lý nền (tiểu đường, huyết áp) hoặc môi trường. Việc thính lực kém đi là do cơ thể, không phải do chiếc máy trợ thính gây ra.
Sự nhầm lẫn giữa “Máy trợ thính y tế” và “Bộ khuếch đại âm thanh giá rẻ”
Đây là vấn đề tôi luôn trăn trở tại Trợ Thính Newlife. Nhiều khách hàng mua các dòng tai nghe trợ thính vài trăm ngàn trên mạng. Bản chất chúng chỉ là “chiếc loa thu nhỏ” (Amplifier) – khuếch đại mọi âm thanh (kể cả tiếng ồn) lên mức tối đa mà không có bộ lọc hay chức năng hiệu chỉnh theo từng tần số bị mất.
Việc nghe những âm thanh hỗn tạp, cường độ lớn, đập liên tục vào màng nhĩ trong thời gian dài chính là nguyên nhân gây ra tổn thương âm học (Noise-induced hearing loss), khiến tai thực sự bị điếc nặng hơn.
Hệ quả của việc “từ chối” đeo máy trợ thính khi cần thiết
Nhiều người vì sợ “đeo máy làm lười tai” nên cố gắng chịu đựng việc nghe kém càng lâu càng tốt. Dưới góc độ thính học, đây là một quyết định tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc trì hoãn can thiệp thính lực có thể dẫn đến hiện tượng: Suy giảm thính giác do thiếu kích thích (Auditory Deprivation).
Khi tai bị giảm thính lực, tín hiệu âm thanh truyền lên não bị mờ nhạt hoặc đứt quãng. Nếu tình trạng này kéo dài, vùng não chịu trách nhiệm xử lý ngôn ngữ sẽ dần thoái hóa do “không có việc để làm”.
-
Với người trưởng thành/người cao tuổi: Trì hoãn đeo máy khiến bạn dù nghe thấy tiếng người khác nói (có âm thanh) nhưng lại không hiểu họ đang nói gì (mất khả năng phân biệt từ ngữ). Nó kéo theo sự tự ti, thu mình, trầm cảm và làm tăng rủi ro suy giảm trí nhớ (Alzheimer).
-
Với trẻ em: Nếu trẻ có chỉ định cần máy trợ thính hoặc ốc tai điện tử nhưng phụ huynh chần chừ, trẻ sẽ bỏ lỡ “giai đoạn vàng” (0-3 tuổi) để tiếp thu ngôn ngữ, dẫn đến chậm nói, ngọng, hoặc thậm chí câm điếc vĩnh viễn dù sau này có đeo máy.
Lời khuyên từ Tiến sĩ Hà: Máy trợ thính không làm tai lười đi. Ngược lại, nó đóng vai trò như một “phòng tập gym” cho đôi tai và não bộ, liên tục cung cấp các kích thích âm thanh để giữ cho hệ thần kinh thính giác luôn hoạt động sắc bén.
Bí quyết đeo máy trợ thính an toàn, bảo vệ thính lực
Để máy trợ thính thực sự trở thành người bạn đồng hành hỗ trợ đắc lực mà không mang lại bất kỳ tác động tiêu cực nào, bạn cần tuân thủ các nguyên tắc vàng sau đây:
Bước 1: Bắt buộc phải đo thính lực và lập thính lực đồ
Tuyệt đối không mua máy trợ thính “mù”. Bạn cần đến các trung tâm thính học uy tín (như Trợ Thính Newlife) để đo khám thính lực trong buồng cách âm. Kết quả đo (Thính lực đồ) sẽ cho biết bạn bị nghe kém ở mức độ nào, tần số âm trầm hay âm cao bị suy giảm, tổn thương tại tai giữa hay tai trong.
Bước 2: Hiệu chỉnh máy cá nhân hóa (Fitting)
Dựa vào thính lực đồ, chuyên viên thính học sẽ dùng phần mềm chuyên dụng để cài đặt máy. Tần số nào bạn nghe kém, máy sẽ khuếch đại tần số đó. Tần số nào bạn nghe tốt, máy sẽ giữ nguyên. Đồng thời, máy được cài đặt Ngưỡng âm thanh an toàn tối đa (MPO) để khi có tiếng động lớn đột ngột (như tiếng sấm, tiếng còi xe), máy sẽ tự động cắt âm lượng, bảo vệ tai bạn không bị tổn thương.
Bước 3: Tuân thủ quy trình thích nghi dần dần
Não bộ cần thời gian để làm quen lại với âm thanh. Trong 1-2 tuần đầu, tôi thường khuyên khách hàng chỉ nên đeo máy 2-4 tiếng/ngày trong môi trường yên tĩnh (nhà ở). Sau đó mới tăng dần thời gian và đeo ra môi trường ồn ào hơn (quán cafe, đường phố). Sự vội vàng có thể gây mệt mỏi và ù tai.
Bước 4: Tái khám và đo lại thính lực định kỳ
Thính lực của con người thay đổi theo thời gian. Bạn nên quay lại trung tâm để đo lại thính lực và vệ sinh máy định kỳ 6 tháng/lần. Tại Trợ Thính Newlife, chúng tôi sẽ điều chỉnh lại thông số máy tính toán khớp với biểu đồ thính lực mới nhất của bạn, đảm bảo âm thanh luôn ở mức thoải mái và hỗ trợ tốt nhất.
Kết Luận
Tóm lại, đeo máy trợ thính đúng cách không hề làm tai điếc nặng hơn. Sự thật là việc sử dụng các thiết bị thính học chính hãng, được tinh chỉnh bởi các chuyên gia dựa trên thính lực đồ rõ ràng, chính là phương pháp an toàn và hiệu quả nhất hiện nay để cải thiện khả năng nghe, hỗ trợ giao tiếp và duy trì chất lượng cuộc sống.
Đừng để những lời đồn thổi vô căn cứ cản bước bạn tìm lại thế giới âm thanh sống động. Nếu bạn hoặc người thân đang có dấu hiệu ù tai, nghe kém, hay thường xuyên yêu cầu người khác lặp lại câu nói, hãy đi kiểm tra thính lực càng sớm càng tốt.
Sức khỏe thính giác là vô giá, và việc bảo vệ nó cần được thực hiện trên nền tảng của y học thực chứng.
(Bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp kiến thức cộng đồng. Các thông tin trong bài không thay thế cho chẩn đoán y khoa từ bác sĩ điều trị trực tiếp của bạn).
